Rady psychologa dla osób projektujących szkoły

Architektoniczne niedostatki szkół

Od hałaśliwych korytarzy z początku XX wieku po wielkoprzestrzenne aranżacje z lat 2000 – szkoły posiadają różne braki architektoniczne w zależności od daty powstania. Jak zatem można zoptymalizować te przestrzenie, by zapewniały bezpieczeństwo, spokój i sprzyjały nauce? Aby uporządkować informacje, spotkaliśmy się z psycholog Malin Valsö, która wspólnie z psycholog Fridą Malmberg, napisała na ten temat książkę pod tytułem „Fysisk Lärmiljö” (Fizyczne środowisko nauki).

OPOWIEDZ NAM O SWOJEJ KSIĄŻCE!

- Pomysł na książkę zrodził się, gdy pracowałyśmy jako psycholożki szkolne i w kolejnych placówkach spotykałyśmy się z hałaśliwymi, chaotycznymi przestrzeniami – mówi Malin Valsö.

W 2019 roku, w tym samym, w którym ukazała się książka, w Szwecji toczyła się debata o niedoborze szkół, a hasło „tysiąc szkół w dziesięć lat” stało się jej mottem.

- Nie wiedziałyśmy o tym, gdy pisałyśmy książkę. Od tamtej pory Szwedzka Krajowa Rada ds. Mieszkalnictwa, Budownictwa i Planowania opracowała wytyczne, a temat fizycznego środowiska nauki zaczął być częściej poruszany. Dziś widzę już zmiany w szkołach. Na przykład w salach lekcyjnych jest mniej rozpraszających okien – dodaje Valsö.

Jakie są najważniejsze problemy we współczesnych środowiskach edukacyjnych?

- Z jednej strony mamy problem kurczących się szkolnych podwórek w dużych miastach, ale przede wszystkim coraz częściej dąży się do budowania dużych jednostek szkolnych. Tak duża skala osłabia relacyjność i sprawia, że trudniej jest tworzyć poczucie przestrzeni w środowisku zewnętrznym.

Jakie wyzwania odziedziczyliśmy?

- Sale lekcyjne w szkołach z pierwszej połowy XX wieku są zbyt ciasne jak na dzisiejsze duże klasy, brakuje w nich przestrzeni do pracy w grupach, a korytarze pełnią jedynie funkcję przejść. Poziom hałasu bywa tam wręcz szokujący. W latach 50. również rzadko projektowano pomieszczenia grupowe, natomiast szkoły z lat 70. są trudne w orientacji, z tak niskimi sufitami, że ma się wrażenie braku powietrza.

Potem przyszły szkoły z lat 2000., z dużymi przeszklonymi powierzchniami, które łatwo rozpraszają oraz otwartymi przestrzeniami, dającymi wprawdzie ogląd całości, ale bez tworzenia poczucia przynależności.To odzwierciedla szersze zjawisko cyfryzacji społeczeństwa – bez magazynków i schowków, bo zakładano, że wszystko będzie odbywać się na komputerze. Zapanowało podejście: „tu się spotykamy, komunikujemy i googlujemy”. Rozwój wyznaczały wówczas ideały architektoniczne i pedagogiczne.

W jaki sposób powinniśmy zmienić nasze myślenie?

- Innowacyjna architektura przyciąga uwagę, ale nie powinno się eksperymentować na uczniach. Bycie tradycyjnym wcale nie musi być szkodliwe. Na przykład prostokątne sale są lepsze niż inne o dziwnych kształtach – kierują uwagę ku przódowi i umożliwiają ustawienie teatralne, które sprzyja koncentracji. Można natomiast zróżnicować umeblowanie w zależności od sytuacji dydaktycznej oraz zapewnić dostęp do uzupełniających przestrzeni do nauki. Uważam, że nagrody architektoniczne dla obiektów edukacyjnych powinno się przyznawać dopiero po ocenie tego, jak funkcjonują, a nie w chwili otwarcia.

Czy istnieją wnioski z badań kognitywnych i neuropsychologicznych, które pokazują, w jaki sposób środowisko fizyczne wpływa na proces uczenia się uczniów?

- Punktem wyjścia jest to, że czynniki rozpraszające – zarówno wzrokowe, jak i słuchowe – obciążają nasz mózg. Obniżają jakość efektów naszej pracy i dlatego powinny być ograniczane do minimum. Sale lekcyjne powinny być przytulne, ale proste. Czasem potrzebujemy pomocy wizualnych, ale należy je stosować wtedy, gdy jest to naprawdę uzasadnione.

Dowiedz się więcej o tym, jak zminimalizować czynniki rozpraszające w środowisku do nauki